Kształcenie zawodowe w Berlinie: zezwolenie na pobyt i przebieg procedury
W przypadku kształcenia zawodowego w Niemczech istnieją dwie różne sytuacje z różnymi tytułami pobytowymi: jeśli masz już miejsce kształcenia zawodowego (umowę z zakładem pracy lub przyjęcie do szkoły zawodowej, Berufsfachschule), składasz wniosek o zezwolenie na pobyt na podstawie § 16a Aufenthaltsgesetz (AufenthG). Jeśli dopiero szukasz miejsca kształcenia, w grę wchodzi tzw. Berufsausbildungsvisum (wiza w celu kształcenia zawodowego) na podstawie § 17 AufenthG – o nią składasz wniosek z reguły jeszcze przed wjazdem w niemieckim przedstawicielstwie za granicą w swoim kraju.
Obie zasady są zapisane w ustawie o pobycie i obowiązują w całych Niemczech. Co dochodzi w Berlinie: właściwy jest Landesamt für Einwanderung (LEA), siedziba Keplerstraße 2, 10589 Berlin. Tam musisz m.in. wykazać, że Twoje utrzymanie jest zabezpieczone – w 2026 r. jest to 959 euro miesięcznie lub 11.508 euro rocznie, zazwyczaj przez Sperrkonto (konto zablokowane), zobowiązanie innej osoby (Verpflichtungserklärung) lub umowę o kształcenie zawodowe z wystarczającym wynagrodzeniem.
Przy kształceniu zawodowym w zakładzie pracy potrzebna jest ponadto z reguły zgoda Bundesagentur für Arbeit (Federalnej Agencji Pracy). W trakcie kształcenia możesz dodatkowo pracować do 20 godzin tygodniowo. Jeśli bez własnej winy stracisz miejsce kształcenia, masz do sześciu miesięcy na znalezienie nowego, bez natychmiastowego wygaśnięcia z tego powodu zezwolenia na pobyt.
- Ustalić, czy masz już miejsce kształcenia zawodowegoZ umową o kształcenie zawodowe lub umową ze szkołą: złóż wniosek o zezwolenie na pobyt na podstawie § 16a AufenthG (Abs. 1 kształcenie w zakładzie pracy, Abs. 2 kształcenie szkolne) bezpośrednio w LEA w Berlinie, jeśli już tu jesteś, lub wcześniej o wizę w przedstawicielstwie za granicą. Bez miejsca kształcenia: złóż wniosek o wizę w celu szukania miejsca kształcenia na podstawie § 17 Abs. 1 AufenthG we właściwym niemieckim przedstawicielstwie za granicą.
- Sprawdzić warunki z § 17 AufenthG (przed wjazdem)Według tekstu ustawy (§ 17 Abs. 1 AufenthG): nie masz jeszcze 35 lat, Twoje utrzymanie jest zabezpieczone, masz świadectwo ukończenia niemieckiej szkoły za granicą lub świadectwo szkolne uprawniające do podjęcia studiów w Niemczech lub w państwie wydania i posiadasz wystarczającą znajomość języka niemieckiego. Konkretnie wymagany poziom językowy nie jest określony liczbowo w samym tekście ustawy, lecz podawany przez właściwe przedstawicielstwo za granicą (zob. „Uwaga”).
- Przedstawić dowód zabezpieczenia utrzymaniaPrzy kształceniu zawodowym w zakładzie pracy/szkolnym w Berlinie LEA wymaga w 2026 r. 959 euro miesięcznie (11.508 euro rocznie) – odpowiednio do najwyższej stawki BAföG (stypendium federalnego) – możliwych do udokumentowania przez Sperrkonto, Verpflichtungserklärung lub alimenty od rodziców albo wystarczające wynagrodzenie za kształcenie. Jeśli wynagrodzenie nie wystarcza, różnicę trzeba wykazać w inny sposób.
- Złożyć wniosek w LEA w BerlinieWniosek składa się online najwcześniej cztery miesiące przed upływem ważności aktualnego tytułu pobytowego. Potrzebne są m.in. kolorowe kopie paszportu, dowód ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech, berlińskie zaświadczenie o zameldowaniu (Meldebescheinigung) lub umowa najmu z potwierdzeniem wynajmującego, umowa o kształcenie zawodowe/ze szkołą oraz przy kształceniu w zakładzie pracy wypełnione przez pracodawcę „Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis” (oświadczenie o stosunku zatrudnienia).
- Przy kształceniu w zakładzie pracy: czekać na zgodę Bundesagentur für ArbeitPrzy kształceniu zawodowym w zakładzie pracy na podstawie § 16a Abs. 1 AufenthG z reguły musi wyrazić zgodę Bundesagentur für Arbeit na podstawie § 39 AufenthG, o ile nie obowiązuje wyjątek. Jest to wewnętrzna procedura administracyjna między agencją pracy a LEA.
- Zapłacić opłatę i odebrać tytułW zależności od formy tytułu opłata wynosi 56 euro (pierwsze wydanie jako naklejka) lub 49 euro (przedłużenie jako naklejka) albo 100 euro (pierwsze wydanie elektronicznego tytułu pobytowego eAT) lub 93 euro (przedłużenie eAT). Tytuły w formie naklejki są zwykle wydawane jeszcze podczas terminu, na odbiór elektronicznego tytułu pobytowego (eAT) trzeba według LEA czekać ok. 4–6 tygodni.
- Co do konkretnie wymaganego poziomu znajomości niemieckiego dla Berufsausbildungsvisum (§ 17 Abs. 1 AufenthG) dostępne źródła są sprzeczne: sam tekst ustawy (gesetze-im-internet.de) mówi tylko ogólnie o „wystarczającej znajomości języka niemieckiego” bez konkretnego poziomu. Ambasada Niemiec w Prisztinie podaje na swojej stronie wizowej poziom B2 i okres poszukiwania do 6 miesięcy na miejscu, podczas gdy inne (nieurzędowe) poradniki mówią o poziomie B1 i 9 miesiącach. Faktycznie wymagany poziom może różnić się między poszczególnymi niemieckimi przedstawicielstwami za granicą – sprawdź go bezpośrednio w ambasadzie/konsulacie właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania, a nie ogólnie „dla Berlina”, ponieważ ta część procedury odbywa się przed wjazdem i poza Berlinem.
- Co do wysokości kwoty na Sperrkonto wymaganej przy samej Berufsausbildungsvisum (§ 17 AufenthG) i dokładnego dostawcy (np. Fintiba, Expatrio) nie ma urzędowego berlińskiego ani ogólnoniemieckiego źródła, które byłoby tu dostępne – kwoty podają tylko komercyjne poradniki, które celowo nie zostały tu przejęte. Udokumentowana kwota 959 euro/miesiąc (11.508 euro/rok, 2026) obowiązuje według stron Service-Berlin miasta Berlin wyraźnie dla zezwolenia na pobyt w celu kształcenia zawodowego w zakładzie pracy lub szkolnego na podstawie § 16a AufenthG, a nie wyraźnie dla § 17 AufenthG.
- Dla § 17 AufenthG (szukanie miejsca kształcenia) nie znaleziono na service.berlin.de osobnej strony usługi – w odróżnieniu od § 16a Abs. 1 i Abs. 2, dla których istnieją osobne strony Service-Berlin z opłatami i listami dokumentów. Zgadza się to z tym, że szukanie miejsca kształcenia zaczyna się zwykle przed wjazdem w przedstawicielstwie za granicą, a dopiero po zawarciu umowy o kształcenie zawodowe następuje w LEA w Berlinie zmiana na § 16a AufenthG.
- Dokładny czas rozpatrywania wniosku w LEA w Berlinie nie jest ogólnie określony liczbowo; udokumentowany jest tylko czas oczekiwania na odbiór elektronicznego tytułu pobytowego (eAT) wynoszący ok. 4–6 tygodni po zatwierdzeniu.
- Przy kształceniu zawodowym w zakładzie pracy co do zasady potrzebna jest zgoda Bundesagentur für Arbeit; czy i które ustawowe wyjątki mają zastosowanie w danym przypadku, nie zostało tu ostatecznie sprawdzone – w razie wątpliwości zapytaj w LEA lub w Bundesagentur für Arbeit.
Pogłębienie tematu · Podstawy prawne, dane i praktyka – dla doradców i specjalistów
Prawo federalne: dwa tytuły dla dwóch sytuacji
Ustawa o pobycie wyraźnie rozróżnia osobę, która ma już miejsce kształcenia zawodowego, od osoby, która jeszcze go szuka. § 16a AufenthG reguluje zezwolenie na pobyt w celu kształcenia zawodowego w zakładzie pracy (Abs. 1) i szkolnego (Abs. 2). § 17 AufenthG reguluje zezwolenie na pobyt w celu szukania miejsca kształcenia zawodowego (Abs. 1) oraz, oddzielnie, w celu szukania miejsca na studiach (Abs. 2). Oba paragrafy są prawem federalnym i obowiązują niezależnie od kraju związkowego; specyficzny dla Berlina jest tylko urząd wykonawczy i praktyczny przebieg procedury.
§ 16a AufenthG – kształcenie zawodowe w zakładzie pracy i szkolne
Zgodnie z ust. 1 zezwolenie na pobyt w celu kształcenia i doskonalenia zawodowego w zakładzie pracy jest wydawane, jeśli Bundesagentur für Arbeit wyraziła zgodę na podstawie § 39 AufenthG lub rozporządzenie uznaje zgodę za niewymaganą; obejmuje to także udział w kursie języka niemieckiego przygotowującym do kształcenia zawodowego. W okresie ważności nie może być obok tego wydane osobne zezwolenie na zatrudnienie na podstawie § 19c AufenthG; § 9 AufenthG (Niederlassungserlaubnis, zezwolenie na osiedlenie się) co do zasady nie ma zastosowania, chyba że osoba miała wcześniej zezwolenie na podstawie § 18a lub § 18b AufenthG. Zgodnie z ust. 2 zezwolenie na pobyt w celu szkolnego kształcenia zawodowego jest wydawane, jeśli prowadzi ono do uznanego przez państwo dyplomu zawodowego i nie jest skierowane przeważnie do obywateli określonego państwa; w przypadku umów międzypaństwowych między krajami związkowymi a zagranicznymi instytucjami nadal wymagana jest zgoda właściwego urzędu krajowego. Zgodnie z ust. 3 w trakcie obu form kształcenia dozwolone jest zatrudnienie uboczne niezależne od celu kształcenia do 20 godzin tygodniowo; przy kształceniu kwalifikowanym należy wykazać znajomość języka niemieckiego, o ile nie została już sprawdzona lub nie zostanie nabyta na kursie przygotowawczym. Zgodnie z ust. 4 przed cofnięciem zezwolenia z przyczyn, za które osoba nie odpowiada, należy przyznać jej termin do sześciu miesięcy na szukanie innego miejsca kształcenia.
§ 17 AufenthG – szukanie miejsca kształcenia zawodowego
Zgodnie z ust. 1 zezwolenie na pobyt w celu szukania miejsca kwalifikowanego kształcenia zawodowego może zostać wydane, jeśli jednocześnie spełnione są cztery warunki: osoba nie ukończyła jeszcze 35. roku życia, utrzymanie jest zabezpieczone, posiada świadectwo ukończenia niemieckiej szkoły za granicą lub świadectwo szkolne uprawniające do podjęcia studiów w Niemczech lub w państwie wydania oraz posiada wystarczającą znajomość języka niemieckiego. Zezwolenie obowiązuje według tekstu ustawy do dziewięciu miesięcy i może zostać wydane ponownie tylko wtedy, gdy w międzyczasie osoba spędziła za granicą okres odpowiadający pobytowi. Zgodnie z ust. 2 strukturalnie podobna zasada dotyczy szukania miejsca na studiach. Zgodnie z ust. 3 w trakcie poszukiwań dozwolone jest zatrudnienie do 20 godzin tygodniowo oraz zatrudnienie próbne łącznie do dwóch tygodni; zmiana na inny cel pobytu jest możliwa tylko przy wyraźnej podstawie ustawowej. W praktyce o ten tytuł wnioskuje się zwykle jako o wizę przed wjazdem we właściwym niemieckim przedstawicielstwie za granicą, z wnioskiem online przez portal Auslandsportal Ministerstwa Spraw Zagranicznych (Auswärtiges Amt), osobistym terminem w celu weryfikacji tożsamości i pobrania danych biometrycznych oraz opłatą wizową w wysokości 75 euro (stan: informacje z ambasady w Prisztinie).
Wykonanie w Berlinie: Landesamt für Einwanderung
Jeśli osoba jest już w Berlinie – np. po zmianie z pobytu w celu kursu językowego lub studiów albo po przejściu od szukania miejsca kształcenia do konkretnej umowy o kształcenie – właściwy jest Landesamt für Einwanderung (LEA) w siedzibie przy Keplerstraße 2, 10589 Berlin, pod tym samym adresem co dla innych spraw specjalistów i kształcenia zawodowego (oddzielnie od siedziby głównej przy Friedrich-Krause-Ufer 24 dla tytułów rodzinnych/humanitarnych). Wnioski o zezwolenie na pobyt w celu kształcenia zawodowego w zakładzie pracy lub szkolnego składa się online, najwcześniej cztery miesiące przed upływem ważności bieżącego tytułu. Wymagane są m.in. kolorowe kopie paszportu, dowód ubezpieczenia zdrowotnego ważnego w Niemczech (ustawowego lub porównywalnego prywatnego – zagraniczne ubezpieczenie nie wystarcza), zaświadczenie o zameldowaniu lub umowa najmu z potwierdzeniem wynajmującego, umowa o kształcenie zawodowe lub umowa ze szkołą oraz przy kształceniu w zakładzie pracy dodatkowo wypełnione przez pracodawcę „Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis”.
Zabezpieczenie utrzymania w Berlinie 2026
Dla obu form kształcenia na podstawie § 16a AufenthG LEA wymaga według stron Service-Berlin miasta w 2026 r. miesięcznie dostępnej kwoty 959 euro, co odpowiada 11.508 euro rocznie – jest to najwyższa stawka BAföG. Jeśli wynagrodzenie za kształcenie nie wystarcza, różnicę należy wykazać przez Sperrkonto, Verpflichtungserklärung innej osoby lub wyciągi z konta/alimenty od rodziców; jeśli samo kształcenie wiąże się z kosztami (np. czesne), kwota wymagana miesięcznie odpowiednio wzrasta. Natomiast dla poprzedzającego etapu szukania miejsca kształcenia na podstawie § 17 AufenthG z urzędowych berlińskich źródeł pobranych dla tej strony nie wynika osobna, specyficzna dla Berlina kwota – ta część procedury przebiega głównie przez właściwe niemieckie przedstawicielstwo za granicą, a nie przez urzędy berlińskie.
Opłaty
Za zezwolenie na pobyt w celu kształcenia zawodowego w zakładzie pracy lub szkolnego według stron Service-Berlin pobiera się: 56 euro za pierwsze wydanie jako tytuł w formie naklejki, 49 euro za przedłużenie jako naklejka, 100 euro za pierwsze wydanie jako elektroniczny tytuł pobytowy (eAT) i 93 euro za jego przedłużenie; dla obywateli Turcji obowiązują, w zależności od wieku, obniżone opłaty od 27,60 do 46,00 euro. Tytuły w formie naklejki są przy odpowiednim terminie zwykle wydawane od razu, na odbiór eAT trzeba czekać ok. 4–6 tygodni. Za wizę w celu szukania miejsca kształcenia na podstawie § 17 AufenthG w przedstawicielstwie za granicą pobierana jest dodatkowo opłata wizowa w wysokości 75 euro (przykład ambasady w Prisztinie).
Frage zu Ihrer Situation, die diese Seite nicht beantwortet? Schreiben Sie uns eine E-Mail – wir melden uns persönlich zurück. Das ist ein Testangebot ohne Anspruch auf Rechtsberatung im Einzelfall.