Język i integracja w miejscu pracy w Berlinie
Jeśli Twój niemiecki wystarcza na co dzień, ale nie do terminologii fachowej, spotkań czy kontaktu z klientami w pracy, istnieje na to osobny program wsparcia: zawodowe wsparcie nauki języka niemieckiego według Deutschsprachförderverordnung (DeuFöV). Podstawą prawną jest § 45a Aufenthaltsgesetz, a organizuje je w całym kraju Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF, Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców).
Kursy są otwarte nie tylko dla osób w procedurze azylowej. Uprawnione do udziału są m.in. osoby zarejestrowane jako szukające pracy lub miejsca kształcenia zawodowego albo pobierające Bürgergeld/zasiłek dla bezrobotnych, uczniowie w kształceniu zawodowym, osoby w procedurze uznania zagranicznego dyplomu zawodowego – i wyraźnie także już zatrudnieni migranci zarobkowi, których znajomość niemieckiego nie wystarcza do ich stanowiska pracy. Kto mieszka jeszcze za granicą i ma już tam umowę o pracę w Niemczech na co najmniej jeden rok, może wnioskować w BAMF o uprawnienie do udziału nawet przed wjazdem.
Same kursy odbywają się u dopuszczonych prywatnych i publicznych organizatorów, z których kilku działa także w Berlinie – na przykład w berlińskich Volkshochschulen (uniwersytetach ludowych), w IIK Berlin lub w inlingua Berlin.
- Określić swoją sytuacjęSprawdź, do której grupy osób należysz: szukający pracy/miejsca kształcenia zawodowego lub pobierający świadczenia według SGB II/III, kształcenie zawodowe, procedura uznania zagranicznego dyplomu, już zatrudniony z niewystarczającym niemieckim zawodowym albo jeszcze za granicą z co najmniej roczną umową o pracę w Niemczech. Od tego zależy, kto decyduje o Twoim uprawnieniu do udziału.
- Złożyć wniosek o uprawnienie do udziałuOsoby zarejestrowane jako szukające pracy/miejsca kształcenia oraz pobierające Bürgergeld/zasiłek dla bezrobotnych wnioskują o uprawnienie do udziału w Agentur für Arbeit (agencji pracy) lub Jobcenter w miejscu zamieszkania. Zatrudnieni, uczniowie w kształceniu zawodowym, osoby w procedurze uznania oraz osoby mieszkające za granicą z umową o pracę wnioskują o nie centralnie w BAMF.
- Znaleźć miejsce na kursie u dopuszczonego organizatoraZawodowe kursy językowe są według BAMF publikowane około cztery tygodnie przed rozpoczęciem kursu w ogólnokrajowym portalu KURSNET. W Berlinie kursy DeuFöV oferują m.in. berlińskie Volkshochschulen, IIK Berlin i inlingua Berlin; pytaj też bezpośrednio o wolne miejsca u organizatorów w Twojej okolicy.
- Przygotować poziom językowy i dokumentyNa kurs o wyższym poziomie docelowym (np. B2) musisz z reguły wykazać już odpowiednio niższy poziom. Na zapis u organizatora kursu przynieś decyzję o przyznaniu/uprawnienie do udziału, dokument tożsamości i posiadane certyfikaty językowe.
- Ukończyć kurs, ewentualnie wnioskować o zwrot kosztówKto jako osoba zatrudniona zapłacił udział w kosztach, może po zdaniu egzaminu końcowego otrzymać zwrot 50 % tej kwoty (§ 4 Abs. 6 DeuFöV). Zapytaj organizatora kursu lub BAMF o dokładną procedurę.
- DeuFöV została z dniem 30 kwietnia 2026 gruntownie zmieniona przez Dritte Verordnung zur Änderung der Deutschsprachförderverordnung (ogłoszone 27 kwietnia 2026, BGBl. 2026 I Nr. 118) – dotyczy to m.in. §§ 2, 4 do 10, 12 do 15, 17, 18, 18a i 20 do 23a DeuFöV. Starsze opisy modułów lub warunków udziału w internecie mogą jeszcze odnosić się do stanu prawnego sprzed tej daty; ta strona odzwierciedla tekst rozporządzenia obowiązujący od 30.04.2026.
- Sam tytuł pobytowy w celach zarobkowych – np. Blaue Karte EU lub zezwolenie na pobyt według § 18a/§ 18b AufenthG – nie daje automatycznego dostępu do wsparcia DeuFöV. Decydująca jest konkretna sytuacja życiowa według § 4 DeuFöV (szukający pracy, zatrudniony z niewystarczającym niemieckim zawodowym, w procedurze uznania albo mieszkający za granicą z co najmniej roczną umową o pracę).
- W kwestii granicy dochodu dla zwolnienia z kosztów osób zatrudnionych źródła różnią się w sformułowaniu: dostępny tekst rozporządzenia (§ 4 Abs. 4 DeuFöV) podaje jako próg 33 % rocznej granicy wymiaru składek w powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym; starszy skrócony opis na bamf.de podawał zamiast tego ryczałtowo roczny dochód brutto w wysokości 20.000 euro i udział w kosztach w wysokości 2,56 euro za jednostkę lekcyjną. Podano tu obie informacje; miarodajny jest aktualny tekst rozporządzenia.
- Nie udało się znaleźć kompletnej, aktualnej i publicznie dostępnej listy organizatorów BAMF dla Berlina – strona BAMF o organizatorach zawodowych kursów językowych wymienia tylko osoby kontaktowe według głównych siedzib BAMF, bez przeszukiwalnej bazy organizatorów. Wymienieni tu berlińscy organizatorzy (Volkshochschulen Berlin, IIK Berlin, inlingua Berlin) zostali potwierdzeni pojedynczo na ich własnych stronach internetowych; nie jest to lista zamknięta. W celu uzyskania aktualnego zestawienia BAMF odsyła do portalu kursów KURSNET.
- IQ Netzwerk Berlin (zob. stronę tematyczną „Uznawanie zagranicznych dyplomów w Berlinie”) sam nie oferuje kursów językowych DeuFöV, lecz bezpłatne doradztwo w sprawie procedury uznania. Kto jest w procedurze uznania, może jednak na podstawie § 4 DeuFöV dodatkowo uzyskać dostęp do zawodowego kursu językowego dla osób w procedurze uznania (Anerkennungs-BSK) – obie oferty są organizacyjnie oddzielne.
- W kwestii dokładnej właściwości Agentur für Arbeit lub Jobcenter (Berlin ma dla świadczeń Bürgergeld 12 Jobcenter, po jednym na dzielnicę) brak tu źródła z dokładnymi adresami – przyporządkowanie zależy od miejsca zamieszkania; skorzystaj z wyszukiwarki placówek Bundesagentur für Arbeit.
Pogłębienie tematu · Podstawy prawne, dane i praktyka – dla doradców i specjalistów
Prawo federalne: Deutschsprachförderverordnung (DeuFöV)
Podstawą prawną zawodowego wsparcia nauki języka niemieckiego jest § 45a Aufenthaltsgesetz w związku z federalnym Deutschsprachförderverordnung (DeuFöV). Za dopuszczanie organizatorów kursów i za część decyzji o udziale odpowiada w całym kraju Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF); za ogólne wsparcie językowe do poziomu B1 odpowiada Bundesministerium des Innern (BMI, Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych), za kursy zawodowe Bundesministerium für Arbeit und Soziales (BMAS, Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych). DeuFöV została z dniem 30 kwietnia 2026 gruntownie znowelizowana przez Dritte Verordnung zur Änderung der Deutschsprachförderverordnung (BGBl. 2026 I Nr. 118 z 27 kwietnia 2026); według zapowiedzi dotyczących nowelizacji wsparcie miało stać się bardziej elastyczne, w większym stopniu towarzyszące pracy i bardziej cyfrowe.
Kto jest uprawniony do udziału
Zgodnie z § 2 DeuFöV rozporządzenie jest skierowane do cudzoziemców w rozumieniu § 2 Absatz 1 AufenthG, do osób, których status prawny określa Freizügigkeitsgesetz/EU (ustawa o swobodnym przemieszczaniu się/UE), oraz do Niemców, których pierwszym językiem nie jest niemiecki. Uprawnienie do udziału według § 4 DeuFöV otrzymują w szczególności osoby zarejestrowane jako szukające miejsca kształcenia, szukające pracy lub bezrobotne albo pobierające świadczenia według SGB II lub SGB III, uczniowie w kształceniu zawodowym oraz osoby przygotowujące się do kształcenia zawodowego, które podpisały już umowę o kształcenie, osoby w procedurze uznania kwalifikacji zawodowych zdobytych za granicą, a także osoby już zatrudnione, których znajomość niemieckiego nie wystarcza do wymagań ich stanowiska pracy. Wyraźnie istotne dla migrantów zarobkowych: kto ma miejsce zamieszkania jeszcze za granicą, może otrzymać uprawnienie do udziału już przed wjazdem, jeśli ma już umowę o pracę w Niemczech na okres co najmniej jednego roku.
Kto przyznaje uprawnienie do udziału
W zależności od sytuacji decyduje inny urząd: w przypadku osób zarejestrowanych jako szukające pracy/miejsca kształcenia oraz pobierających Bürgergeld lub zasiłek dla bezrobotnych decyduje Agentur für Arbeit lub Jobcenter w miejscu zamieszkania. W przypadku osób już zatrudnionych, uczniów w kształceniu zawodowym, osób w procedurze uznania oraz osób mieszkających za granicą z umową o pracę decyduje centralnie BAMF.
Struktura kursów: kursy podstawowe i specjalne
Kursy dzielą się według §§ 12 f. DeuFöV na podstawowe zawodowe kursy językowe (Basisberufssprachkurse) z poziomem docelowym B2, C1 lub C2 oraz specjalne zawodowe kursy językowe (Spezialberufssprachkurse), które obejmują niższe poziomy docelowe (A2/B1) albo są dostosowane do określonych dziedzin zawodowych lub grup docelowych – np. krótkie kursy związane z miejscem pracy (Job-BSK), kursy towarzyszące kształceniu zawodowemu (Azubi-BSK), kursy dla pedagogiki wczesnoszkolnej (Frühpädagogik-BSK) lub kursy dla osób w procedurze uznania (Anerkennungs-BSK). Kurs obejmuje z reguły od 400 do 500 jednostek lekcyjnych.
Koszty
Co do zasady uczestnicy, którzy pobierają świadczenia według SGB II/SGB III, są zarejestrowani jako szukający pracy, są w trakcie kształcenia zawodowego lub których wynagrodzenie brutto nie przekracza 33 % rocznej granicy wymiaru składek w powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym (§ 4 Abs. 4 DeuFöV), nie płacą własnego udziału w kosztach. Pozostali zatrudnieni płacą udział w kosztach w wysokości 50 % stawki zwrotu kosztów według § 25 Abs. 1 Satz 1 DeuFöV, uiszczany na początku kursu za pośrednictwem organizatora kursu; po zdaniu egzaminu końcowego zwracane jest 50 % tego udziału w kosztach (§ 4 Abs. 6 DeuFöV). Starszy skrócony opis BAMF podawał zamiast formuły 33-% stałą granicę 20.000 euro rocznego dochodu brutto i udział w kosztach w wysokości 2,56 euro za jednostkę lekcyjną – te dwa sformułowania są systemowo sprzeczne, nawet jeśli w rezultacie mogą dawać podobne kwoty; miarodajny jest aktualny tekst rozporządzenia.
Wykonanie w Berlinie: organizatorzy kursów na miejscu
BAMF dopuszcza organizatorów kursów w całym kraju; odrębnej, publicznie dostępnej listy organizatorów dla Berlina nie udało się ustalić. Kursy są według BAMF publikowane około cztery tygodnie przed rozpoczęciem w ogólnokrajowym portalu KURSNET. W Berlinie kursy DeuFöV oferują m.in. następujący organizatorzy, potwierdzeni pojedynczo na ich własnych stronach internetowych: berlińskie Volkshochschulen (np. VHS Mitte z lokalizacjami przy Antonstraße 37, Linienstraße 162 i Turmstraße 75, poziomy docelowe B2, C1, C2), IIK Berlin (Oudenarder Straße 16, Aufgang C, 13347 Berlin-Wedding, poziomy docelowe od B1 do C1) oraz inlingua Sprachcenter Berlin (Kleiststraße 23–26, 10787 Berlin). W Berlinie istnieją inni prywatni organizatorzy; wymienieni to przykłady, a nie lista zamknięta.
Relacja do IQ Netzwerk Berlin i doradztwa w sprawie uznawania
IQ Netzwerk Berlin (zob. stronę tematyczną „Uznawanie zagranicznych dyplomów w Berlinie”) doradza bezpłatnie w sprawie procedury uznawania zagranicznych kwalifikacji zawodowych, ale sam nie oferuje kursów językowych DeuFöV. Kto jest w procedurze uznania, może na podstawie § 4 DeuFöV dodatkowo uzyskać dostęp do zawodowego kursu językowego dla osób w procedurze uznania; obie oferty uzupełniają się, ale są organizacyjnie oddzielne i prowadzone przez różne urzędy.
Frage zu Ihrer Situation, die diese Seite nicht beantwortet? Schreiben Sie uns eine E-Mail – wir melden uns persönlich zurück. Das ist ein Testangebot ohne Anspruch auf Rechtsberatung im Einzelfall.